Gordelroos

Algemeen

Bij gordelroos heeft u jeuk, pijn en vlekjes en blaasjes op de huid. De oorzaak is het waterpokkenvirus.  De vlekjes, blaasjes, pijn en jeuk zitten aan 1 kant van uw lichaam. Bijvoorbeeld als een halve gordel om 1 helft van uw borstkas. Of op de ene helft van uw gezicht.

Als de blaasjes weg zijn, kunt u op die plek lang pijn houden. Dit is zenuwpijn. Dit komt heel weinig voor. Vooral bij ouderen kan de pijn soms heftig zijn en lang duren. De medische naam voor gordelroos is herpes zoster.

Symptomen

  • Jeuk, tintelingen, branderig gevoel of pijn in een deel van het gezicht, romp of ledematen.
  • Na enkele dagen ontstaan er rode vlekjes en blaasjes. Soms een paar, soms tientallen. In een week kunnen er nieuwe blaasjes bij komen.
  • Na 7 tot 10 dagen drogen de blaasjes in.
  • De pijn kan soms hevig zijn.
  • U kunt zich grieperig voelen en lichte koorts krijgen.
  • Soms geeft gordelroos alleen jeuk en pijn, zonder vlekjes of blaasjes.
  • Bij gordelroos in het gezicht kan uw oog ontstoken raken.
  • De kans op gordelroos is het grootst als u ouder bent dan 60 jaar.
  • Soms komt gordelroos bij kinderen voor.
  • Omdat gordelroos de afweer activeert is de kans klein dat u het nog eens krijgt.

Oorzaken

Gordelroos wordt door het waterpokkenvirus veroorzaakt. Veel mensen komen als kind voor het eerst in aanraking met het waterpokkenvirus, en krijgen dan de waterpokken. Na genezing blijft het virus achter in uw ruggenmerg. U merkt daar niets van. Soms wordt het virus na jaren weer actief en veroorzaakt het gordelroos. Hoe dat komt weten we niet.

Diagnose

Op basis van klinische kenmerken.

Beleid

Voorlichting:

  • Raak de blaasjes zo min mogelijk aan.
  • U mag gewoon douchen of in bad.
  • U kunt de blaasje afdekken met wondgaas. Zo kunt u uw kleding beschermen. Of voorkomen dat uw kleren tegen uw huid aan schuren.

Wat kunt u doen om anderen niet te besmetten?

  • Was uw handen met water en zeep als u aan de blaasjes heeft gezeten.
    Als u aan de blaasjes zit, kan er waterpokvirus op uw handen komen. Door anderen aan te raken, kunt u ze besmetten. Die kunnen dan waterpokken krijgen, als ze dat nog niet hebben gehad.
    Bijvoorbeeld baby’s en peuters. Ze kunnen geen gordelroos krijgen door besmetting.
  • De blaasjes zijn besmettelijk totdat ze droog zijn.
  • Weet u dat iemand (een volwassene) nooit waterpokken heeft gehad? Of weet u dat iemand een ernstig verminderde weerstand heeft, bijvoorbeeld omdat hij chemotherapie krijgt? Kom dan liever niet te dichtbij. Als u zo iemand besmet, dan hij erg ziek worden van het waterpokvirus.
    Als een zwangere vrouw die nooit waterpokken heeft gehad het waterpokvirus krijgt, is er een hele kleine kans dat het virus schade veroorzaakt aan het ongeboren kind.

Medicatie:

Een behandeling met medicijnen is meestal niet nodig bij gordelroos. Het gaat meestal vanzelf over.

Op de blaasjes kunt u zinkzalf smeren of een neutrale zalf als: koelzalf, cetomacrogolzalf of lanettezalf.

Pijnmedicijnen
Tegen de pijn kunt u zo nodig paracetamol gebruiken. Neem 3 tot 4 maal per 24 uur twee tabletten van 500 milligram. Paracetamol is na 5 uur uitgewerkt.

Gebruik liever géén andere middelen (NSAID’s), zoals ibuprofen, diclofenac of naproxen. Ze helpen vaak niet tegen de pijn, en kunnen bij gordelroos soms ernstige bijwerkingen geven, zoals ontstekingen in de huid.

Bij de heftige zenuwpijn die gordelroos soms kan geven helpt paracetamol onvoldoende. Geeft de gordelroos heftige zenuwpijn dan kan uw huisarts speciale middelen (amitriptyline (of nortriptyline )) tegen deze zenuwpijn voorschrijven. Het duurt een paar weken voordat dit middel helpt tegen de pijn. De belangrijkste bijwerkingen zijn droge mond en sufheid. U kunt amitriptyline beter niet gebruiken bij hartklachten, dementie, plasproblemen of epilepsie. Helpt amitriptyline niet genoeg? Dan kan uw huisarts u gabapentine voorschrijven. U kunt hier in het begin duizelig en slaperig van worden. Na een paar weken gaat het pas helpen tegen de pijn. Gabapentine is een middel dat vooral tegen epilepsie wordt gebruikt.

Medicijnen tegen het virus
Soms zal uw huisarts virusremmers (zoals aciclovir of valaciclovir) voorschrijven:

  • als gordelroos in uw gezicht, rond de oren zit
  • als u verminderde weerstand heeft door een ernstige ziekte

Door deze virus remmende medicijnen kan worden voorkomen dat uw oog of oren beschadigd raakt. Ook kan de pijn er wat minder van worden. Belangrijke bijwerkingen van deze virusremmers zijn hoofdpijn en misselijkheid.

Beloop

  • Gordelroos gaat meestal na 1 tot 2 weken vanzelf over. Daarna blijft de huid nog een paar weken vlekkerig.
  • Gordelroos geeft meestal geen littekens. Als u gekrabd heeft, kunt u wel littekens krijgen.
  • Soms blijven de klachten langer: de plek blijft vlekkerig of gevoelloos of u houdt jeuk of heftige pijn. Deze klachten komen vooral bij ouderen voor.
  • Als uw huisarts u virusremmers heeft voorgeschreven, moet u na 1 week voor controle terugkomen.
  • De meeste mensen krijgen niet nog een tweede keer gordelroos. Mensen die medicijnen gebruiken die de afweer onderdrukken, kunnen wel een tweede keer gordelroos krijgen.
  • U kunt nadenken of u een prik wilt tegen gordelroos. De prik verkleint de kans dat u nog een keer gordelroos krijgt en dat u dan lang pijn blijft houden. Bespreek het eerst met uw arts.

Hoe gaat het verder bij (ernstige) gordelroospijn?

Blijft u veel pijn houden? Dan zijn er andere manieren om de pijn te verminderen. Hiervoor moet u naar het ziekenhuis (pijnpolikliniek).

Mogelijke behandelingen in het ziekenhuis zijn:

  • Een pleister met capsaïcine (een stof uit peper). Dit maakt de plek gevoelloos na 1 tot 2 weken. Het opplakken van deze pleister is pijnlijk en branderig.
  • Een injectie met een ontstekingsremmer.
  • Medicijnen die u via een slangetje in het ruggenmerg krijgt.
  • Een injectie met een middel dat de zenuw blokkeert. De zenuw geeft dan geen pijn meer door.

Bijlagen

Extra informatie:

Wanneer contact opnemen bij gordelroos?

Neem contact op met uw huisarts:

  • bij pijn in uw oog of bij een rood oog
  • als u opeens minder ziet of licht niet goed kunt verdragen
  • bij blaasjes of rode vlekjes op neus of in een ooghoek
  • als u pijn of blaasjes aan uw oor heeft of opeens minder hoort
  • als u opeens een ‘scheef gezicht’ krijgt: een oog niet meer kunt sluiten of er een mondhoek afhangt (aangezichtsverlamming van Bell)

U krijgt dan medicijnen om te voorkomen dat u een oogontsteking of gehoorbeschadiging krijgt.

Bij klachten aan oog, oor of van de spieren in uw gezicht zult u soms naar een oogarts of naar een keel-neus-oorarts worden verwezen.

Bel ook uw huisarts als u gordelroos heeft met veel pijn of veel blaasjes. En bel als u een verminderde weerstand (door ziekte of medicijnen) heeft. In die gevallen worden vaak ook virusremmers gegeven.

Is waterpokken besmettelijk?

  • Waterpokken en gordelroos worden door hetzelfde virus veroorzaakt.
  • Waterpokken is heel besmettelijk: iemand met waterpokken kan het virus heel gemakkelijk aan u doorgeven.
  • Het waterpokkenvirus wordt bij hoesten en praten via druppeltjes in de lucht overgedragen.
  • Ook door contact met het vocht uit de blaasjes kan het virus worden overgedragen. Dit geldt ook voor contact met het vocht uit gordelroosblaasjes.
  • Omdat vooral peuters en kleuters waterpokken krijgen is de kans het grootst dat zij u besmetten.
  • Waterpokken is besmettelijk vanaf 2 dagen voordat de vlekjes zichtbaar worden totdat de blaasjes zijn ingedroogd. Dit duurt ongeveer 10 dagen.
  • Na besmetting duurt het maximaal 3 weken voordat de vlekjes ontstaan.

Ik heb als kind waterpokken gehad

Bijna iedereen die in Nederland is opgegroeid heeft als kind al waterpokken gehad.
Van de mensen die in de (sub)tropen zijn opgegroeid heeft maar de helft als kind waterpokken gehad.

Als u al waterpokken heeft gehad:

  • dan kunt u geen waterpokken meer krijgen.
  • dan heeft uw contact met iemand met waterpokken geen gevolgen voor uw ongeboren kind.

Sommige mensen hebben een inenting tegen waterpokken gehad. Ook dan zijn u en uw kind tegen waterpokken beschermd.

Ik heb geen waterpokken gehad en ik ben zwanger

Heeft u geen waterpokken gehad en bent u niet ingeënt tegen waterpokken?
Dan loopt u risico om waterpokken te krijgen als u contact heeft met iemand met waterpokken of gordelroos.

Wanneer u zwanger bent kan waterpokken ernstig verlopen:
De kans dat u een longontsteking krijgt door waterpokken is bijvoorbeeld groter.
Ook is er een heel kleine kans dat uw kind aangeboren afwijkingen door waterpokken krijgt: een beschadiging van de huid, oogafwijkingen, te kleine armen en benen en beschadiging van hersenen en ruggenmerg. Dit heet het Congenitale Varicella Syndroom.

Van de 100 vrouwen met waterpokken in de zwangerschap krijgen er 5 een te vroeg geboren kind.

Krijgt u waterpokken tussen de 5 dagen vóór tot 2 dagen na de bevalling? Dan kan uw baby een longontsteking krijgen, een maagdarminfectie, een leverontsteking en/of een hersen(vlies)ontsteking.

Wat kan ik doen om waterpokken in de zwangerschap te voorkomen?

Bent u zwanger en heeft u contact gehad met iemand met waterpokken of met gordelroos? Dan zijn de volgende vragen belangrijk:

  • Heeft u ooit waterpokken gehad?
  • Of heeft u een inenting tegen waterpokken gehad?
  • Heeft binnen uw gezin al eerder een kind waterpokken gehad?

Als u op één (of meer) van deze vragen ‘ja’ kunt zeggen, dan zijn u en uw kind veilig. Er hoeft dan verder niets te gebeuren.

Kunt u geen van deze vragen met ‘ja’ beantwoorden? Of twijfelt u?
Neem dan contact op met uw huisarts (in het weekend met de huisartsenpost).
Er wordt dan dezelfde dag bloedonderzoek gedaan naar antistoffen tegen waterpokken:

  • Heeft u antistoffen? Dan zijn u en uw baby beschermd. U kunt dan geen waterpokken krijgen.
  • Heeft u geen antistoffen? Dan moet u snel naar het ziekenhuis. Daar krijgt u antistoffen tegen waterpokken. Dit moet liefst zo snel mogelijk binnen 48 uur (tot uiterlijk 96 uur) nadat u contact had met iemand met waterpokken. Hoe eerder u de antistoffen krijgt hoe beter.

Heeft u 5 dagen vóór tot 2 dagen na de bevalling waterpokken gekregen?
Dan moet uw pasgeborene baby met antistoffen tegen waterpokken worden behandeld.

Inenting tegen waterpokken vóór u zwanger wordt

Bent u niet zwanger maar heeft u een kinderwens? En heeft u nooit waterpokken gehad?

Dan kunt u zich vooraf laten inenten (vaccineren) tegen waterpokken. U krijgt 2 prikken met ruim 1 maand ertussen. U betaalt de inenting (het vaccin) zelf.
U krijgt de prikken niet als u zwanger bent. Na de laatste van de 2 waterpokkenprikken moet u nog één maand anticonceptie gebruiken (bijvoorbeeld condooms, de pil of het spiraal). Daarna is het veilig om zwanger te worden.

Bijwerkingen van de inenting tegen waterpokken kunnen zijn: roodheid, gevoeligheid en zwelling bij de prikplek, soms wat vlekjes die op waterpokken kunnen lijken.

Een prik tegen gordelroos

Mensen van 50 jaar en ouder kunnen een prik tegen gordelroos halen. U heeft dan minder kans op gordelroos. Het belangrijkste voordeel van deze prik is dat u minder kans heeft om na gordelroos nog pijn te houden. Dit is een zenuwpijn die vaak moeilijk te behandelen is.

Zonder prik houden 40 van de 10.000 mensen lang pijn na gordelroos. Na een prik zijn dat er 4. De prik beschermt minstens 4 jaar, maar waarschijnlijk veel langer: 10 jaar.

U kunt de prik krijgen bij uw huisarts of de GGD. U moet de prik zelf betalen. Twee prikken kosten samen ongeveer 350 euro. Het kan ook meer of minder zijn. Vraag het bij uw apotheek.

De naam van de prik is Shingrix:

  • Er zijn 2 prikken nodig. Tussen de prikken moet 2 tot 6 maanden zitten.
  • Uit onderzoek blijkt dat het voordeel van de prik het grootst is, als u deze rond uw 60e haalt.
  • De prik helpt waarschijnlijk ook als u al een keer gordelroos heeft gehad. Krijgt u het een tweede keer, dan is de kans kleiner om lang pijn te houden.
  • Nadelen: Na de prikken kunt u koorts, spierpijn, moeheid of hoofdpijn krijgen. De prikplek kan pijn doen, jeuken of rood en dik zijn. Deze bijwerkingen zijn meestal binnen 3 dagen over.

Foto’s:

Referentie: Thuisarts

Printen